Fitoterapia

Fitoterapia to dział medycyny alternatywnej i farmakologii zajmujący się głównie wykorzystywaniem roślin w celach leczniczych. Cieszy się niemalejącą popularnością na całym świecie od tysięcy lat, zaś odpowiednio stosowany może być bezpieczną, naturalną alternatywą leków. Należy jednak znać metodykę stosowania poszczególnych ziół i części roślinnych, a także ewentualne przeciwwskazania do nich.

Na czym polega fitoterapia?

Fitoterapia, czyli leczenie z wykorzystaniem roślin i ich aktywnych składników, jest jedną z najstarszych form terapii znanych ludzkości. Historia ziołolecznictwa sięga czasów prehistorycznych, kiedy to ludzie, obserwując naturę i działanie roślin na organizmy zwierząt, zaczęli wykorzystywać je do leczenia różnych dolegliwości. W fitoterapii stosuje się naturalne związki aktywne zawarte w roślinach, takie jak alkaloidy, flawonoidy, garbniki czy olejki eteryczne. Rośliny lecznicze mogą być przetwarzane na różne formy: nalewki, napary, syropy, maści, tabletki czy wyciągi. Stosuje się je zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu wielu schorzeń – od problemów trawiennych, przez infekcje, po wsparcie układu nerwowego czy krążenia. Zaletą jest bezpieczeństwo i skuteczność: nowoczesna fitoterapia opiera się na badaniach naukowych i musi spełniać normy Europejskiej Agencji Leków. Preparaty roślinne są dokładnie analizowane pod kątem składu, dawkowania i możliwych interakcji z innymi lekami.

Fitoterapia może polegać zarówno na jednorazowym przyjęciu preparatu roślinnego, jak i na systematycznym dawkowaniu danego preparatu przez dłuższy czas. Wszystko zależy od tego, na jaki problem chcemy wpłynąć za pomocą fitoterapii, a także jaki jest ogólny stan zdrowia danej osoby. Przed rozpoczęciem fitoterapii należy wykluczyć wszelkie przeciwwskazania do stosowania określonego zioła lub surowca roślinnego.

Fitoterapia – wskazania

Istnieje mnóstwo wskazań do fitoterapii. Są nimi najczęściej:

• zaburzenia snu, np. bezsenność – melisa, kozłek lekarski, lawenda, szyszki chmielu;
• problemy trawienne, np. wzdęcia, zaparcia, niestrawność – koper włoski, mięta pieprzowa, rumianek;
• stany zapalne i infekcje – szałwia, nagietek, żurawina;
• problemy krążeniowe takie jak miażdżyca, nadciśnienie tętnicze – głóg, jemioła;
• problemy skórne, np. egzema, trądzik – dziurawiec, aloes, nagietek;
• dolegliwości okresu menopauzy – niepokalanek, pluskwica groniasta.

Tak naprawdę odpowiednio dobrane zioła mogą wspierać leczenie każdego problemu zdrowotnego.

Fitoterapia – przeciwwskazania

Choć zioła są naturalne, nie zawsze są bezpieczne. Fitoterapia może zaszkodzić, jeśli stosowana jest nieumiejętnie lub bez konsultacji z lekarzem. Szczególną ostrożność powinny zachować następujące grupy konsumentów lub pacjentów:

• kobiety ciężarne i karmiące piersią – niektóre zioła mogą działać stymulująco na mięsień macicy, przez co zaczyna się on kurczyć. U kobiet w ciąży może spowodować to poronienie lub przedwczesny poród, natomiast u kobiet karmiących piersią zioła mogą negatywnie wpływać na skład mleka;
• dzieci i osoby starsze – są one znacznie wrażliwsze na działanie silnych składników biologicznie aktywnych zawartych w ziołach;
• osoby z chorobami przewlekłymi – niektóre zioła mogą nasilać objawy danej choroby przewlekłej lub wchodzić w interakcję z przyjmowanymi lekami. Przykładowo dziurawiec może osłabiać działanie antykoncepcji hormonalnej, a kozieradka zwiększać ryzyko krwawień przy lekach przeciwzakrzepowych;
• alergie i nadwrażliwości;
• problemy z wątrobą lub nerkami – niektóre surowce roślinne mogą nadmiernie obciążać te narządy.

Tak naprawdę najistotniejszy jest właściwy dobór ziół i surowców roślinnych. Dla przykładu kobieta w I trymestrze ciąży nie powinna sięgać po piołun czy dziurawiec, ponieważ działają one spazmolitycznie na wątrobę, jednak śmiało mogą sięgać po imbir lub miętę pieprzową, choćby po to, by zmniejszać nudności i poprawiać ogólne samopoczucie. W razie wątpliwości, czy przyjmowanie wybranego zioła będzie odpowiednie i bezpieczne, warto skonsultować się z lekarzem.

Bibliografia

1. Willak-Janc E., Fitoterapia w leczeniu i profilaktyce infekcji dróg oddechowych u dzieci, Lekarz POZ, 2025.
2. Kowalski R., Fitoterapia – teoria i praktyka, Lublin 2025.