Nagietek lekarski

Nagietek lekarski (łac. Calendula officinalis) należy do roślin z rodziny astrowatych. Pochodzi z obszarów Morza Śródziemnego, jednak współcześnie jest uprawiany w wielu krajach, także w Polsce. Jest gatunkiem jednorocznym, powszechnie uprawianym jako roślina ozdobna oraz zielarska. Kwiaty nagietka wykazują między innymi działanie przeciwzapalne, przeciwgrzybicze i przyspieszające gojenie ran. Surowcem zielarskim są przede wszystkim koszyczki kwiatowe nagietka, które zawierają liczne substancje biologicznie czynne, takie jak flawonoidy, saponiny triterpenowe, karotenoidy oraz olejek eteryczny. Dzięki temu nagietek znajduje zastosowanie zarówno w medycynie naturalnej, jak i kosmetologii. Jest wykorzystywany do przygotowywania naparów, maści, kremów oraz nalewek wspomagających regenerację skóry i błon śluzowych.

Nagietek lekarski – charakterystyka

Nagietek lekarski to roślina o silnych właściwościach przeciwzapalnych, przeciwbakteryjnych i wspomagających gojenie. W ziołolecznictwie wykorzystuje się głównie jego pomarańczowe kwiaty. Stanowi gatunek rośliny jednorocznej należącej do rodziny astrowatych (Asteraceae Dumort). Nagietek pachnie specyficznie, słodkawo-ziołowo z wyraźną, cytrynową nutą. Jego aromat bywa opisywany jako ciepły, miodowy i lekko żywiczny, choć cała roślina może wydzielać też lekko cierpką, trawiastą woń, wiążącą się z obecnością olejków eterycznych.

Surowcem zielarskim nagietka lekarskiego wykorzystywanym w różnych gałęziach przemysłu są kwiaty języczkowe lub całe kwiatostany. Jest rośliną o niewielkich wymaganiach glebowych. W uprawie preferuje stanowiska słoneczne i ciepłe. Najlepiej rośnie i tworzy kwiatostany na glebach żyznych, strukturalnych, odpowiednio wilgotnych, o odczynie gleby zbliżonym do obojętnego (pH 6,5-7,0). Uprawa nagietka z wczesnowiosennego siewu jest terminem pozwalającym na uzyskanie obfitego plonu.

Nagietek lekarski – skład

W kwiatach nagietka lekarskiego dominują trzy grupy związków czynnych: terpeny, flawonoidy i karotenoidy. Największe znaczenie mają należące do pierwszej grupy związki glikozydowe kwasu oleanolowego: triterpeny i saponiny. Innymi cennymi składnikami nagietka są kalendulozydy A i B, a także alkohole triterpenowe, jak arnidol, faradiol, taraksasterol, gorycze, śluzy, fitosterole, kwasy organiczne, żywice, pochodne fenolowe, olejek eteryczny i sole mineralne ze znaczną zawartością manganu.

Nagietek lekarski – właściwości prozdrowotne

Nagietek lekarski wykazuje szerokie zastosowanie w różnych uszkodzeniach skóry:

• stłuczeniach;
• odmrożeniach;
• oparzeniach;
• owrzodzeniach podudzi;
• w zapaleniach błon śluzowych jamy ustnej, gardła lub pochwy.

Wówczas wykorzystuje się jego napary w formie okładów, płukanek lub nasiadówek. Znajduje również zastosowanie jako produkt działający napotnie i przeciwskurczowo. W Indiach wyciągi z liści nagietka lekarskiego używane są zewnętrznie w leczeniu żylaków, jednak we współczesnej medycynie europejskiej nie znajduje on tu zastosowania. Coraz częściej pojawiają się również doniesienia o wykorzystaniu w pielęgnacji skóry wyciągów i soków z nagietka.

Nagietek lekarski w kosmetologii

W kosmetologii nagietek może wspomagać naturalną pielęgnację skóry i włosów. W przypadku skóry łagodzi podrażnienia, zmniejsza rumień, wspiera regenerację, zmniejsza uczucie ściągania skóry oraz ma działanie przeciwzapalne. Z tego względu nadaje się zwłaszcza do pielęgnacji skóry wrażliwej, naczynkowej oraz suchej i problematycznej, w tym także atopowej. Nie tylko nie wywołuje podrażnień, ale może również pomagać w ich łagodzeniu. Należy jedynie pamiętać, że możliwa jest alergia u osób uczulonych na rośliny z rodziny astrowatych, wówczas przed użyciem najlepiej wykonać próbę uczuleniową. W czystej postaci olej z nagietka może być zbyt ciężki dla skóry bardzo tłustej, działa wówczas komedogennie.

Jeśli chodzi o pielęgnację włosów, nagietek lekarski najlepiej pielęgnuje włosy cienkie, osłabione i skórę głowy zmagającą się z łupieżem i nadmiernym wydzielaniem sebum. Wykorzystać można zarówno oleje z nagietka (do olejowania włosów), płukanki do skóry głowy i włosów, a także wcierki do skóry głowy wykonane z ostudzonych, stężonych naparów. Kwiaty nagietka można kupić w każdym sklepie zielarskim oraz w wielu aptekach. Warto też zbierać i suszyć je samodzielnie, jeśli nie znajdują się przy drogach, ulicach i miejscach narażonych na zanieczyszczenia.

Olej z czarnuszki Czarnuszka to wszechstronny, naturalny produkt o potwierdzonym, niezwykle szerokim działaniu. Wykazuje właściwości m.in. antyseptyczne, antywirusowe, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwalergiczne ... Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Dzida K., Skubij K., Tymoszuk K., Staszczak A., Poleszak P., Właściwości lecznicze i walory dekoracyjne nagietka lekarskiego (Calendula officinalis L.), Annales UMCS, 3/2016.
2. Krochmal-Marczak B., Kiełtyka-Dadasiewicz A., Wpływ temperatury wody i czasu parzenia na właściwości antyoksydacyjne naparów z nagietka lekarskiego (Calendula officinalis L.), Herbalism nr 1(4) / 2018.
3. Telesiński A., Wieteska A., Onyszko M., Okińska M., Niedźwiecki E., Analiza fitochemiczna i właściwości przeciwutleniające soku z nagietka lekarskiego, Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, 4/2013.