Grelina

Grelina to hormon peptydowy występujący w organizmie każdego człowieka. Wydzielany jest w czasie głodzenia się z komórek enteroendokrynnych typu A żołądka. Często nazywany bywa „hormonem głodu”, ponieważ silnie pobudza apetyt i wywołuje uczucie łaknienia. Może więc regulować apetyt. Zainteresowanie tym hormonem jest duże zwłaszcza w kontekście leczenia nadwagi i otyłości.

Grelina – charakterystyka

Grelina jest hormonem peptydowym składającym się z 28 aminokwasów. Wydzielana i syntezowana jest przez komórki zlokalizowane w ścianach całego żołądka, szczególnie wtedy, gdy jest on pusty (a więc w momentach głodu). Mniejsze ilości tego związku powstają również w podwzgórzu, jelitach, nerkach, płucach i trzustce, jednak są to ilości raczej śladowe, a ich znaczenie nie jest tak dokładnie badane i analizowane, co w przypadku żołądka. Gen dla ludzkiej greliny umiejscawia się w chromosomie 3 i posiada 4 eksony oraz 3 introny. Omawiając ten związek dokładnie, jest to peptyd będący endogennym ligandem receptora dla substancji pobudzających wydzielanie hormonu wzrostu – GHS-R. Grelina inaktywowana jest przez proteazy osoczowe i esterazy tkankowe. Jej czas półtrwania wynosi 30 minut.

W surowicy dorosłego człowieka znajduje się 100–260 pmol/ml greliny. Oznacza to, że w żołądku grelina nie jest wydzielana do światła przewodu pokarmowego, jak inne enzymy, tylko do naczyń krwionośnych. Za pomocą analizy immunohistochemicznej udowodniono, że komórki nerwowe zawierające receptory dla greliny znajdują się jedynie w jądrze łukowatym podwzgórza. Rejon ten odpowiada za regulację łaknienia, co może świadczyć o udziale greliny w regulacji tego procesu.

Do najważniejszych czynników wpływających na proces wydzielania greliny zaliczamy: stan odżywienia, poziom glukozy i insuliny, dietę i styl życia oraz aktywność przywspółczulnego układu nerwowego. Synteza i uwalnianie tego hormonu w organizmie człowieka zachodzi w sposób pulsacyjny i wiąże się ze stanem energetycznym ustroju (zarówno krótko, jak i długoterminowym) oraz z porami przyjmowania pokarmów. Wykazano między innymi, że sekrecja greliny przyjmuje rytm dobowy. Najwyższe jej stężenia pojawiają się w nocy między 20.00 a 4.00 nad ranem, ze szczytem w godzinach od północy do 2.00. Jej stężenie wzrasta również podczas głodzenia, a spada po około 60-120 minut od momentu przyjęcia pokarmu.

Grelina – funkcje w organizmie człowieka

Grelina pełni w organizmie człowieka bardzo ważne funkcje, które dopiero w ostatnich latach rzeczywiście stały się tematem licznych badań. Wykazano, że:

• oddziałuje na tzw. układ nagrody w mózgu – odpowiada za odczuwanie przyjemności i uzależnianie się od rzeczy, które ją sprawiają;
• stymuluje pobieranie pokarmu i wpływa na równowagę energetyczną organizmu;
• poprzez swoje liczne interakcje z systemem neurotransmisyjnym w podwzgórzu wpływa na regulację łaknienia i gospodarkę hormonalną ustroju;
• powoduje zwiększenie produkcji neuropeptydu Y (NPY) i AgRP przez jądro łukowate podwzgórza, co z kolei prowadzi do wzmożonej produkcji oreksyny i hormonu koncentrującego melaninę w podwzgórzu;
• hamuje tworzenie hormonu stymulującego melanocyty alfa, co hamuje sekrecję kortykoliberyny (konsekwencją tego jest magazynowanie tkanki tłuszczowej).

Grelina reguluje szeroko pojętą równowagę energetyczną oraz wiele innych procesów zachodzących w organizmie człowieka. Jej wpływ na łaknienie wywierany jest prawdopodobnie w sposób pośredni, poprzez interakcje greliny z okołoposiłkową glikemią i insulinemią. W ostatnich latach coraz więcej mówi się również o wpływie greliny na układ sercowo-naczyniowy. To hormon z dużym potencjałem, dlatego też intensywnie się go bada w dalszym ciągu.

Nieprawidłowy poziom greliny

Podwyższone stężenie greliny wiąże się z następującymi problemami zdrowotnymi:

• bulimia, jadłowstręt psychiczny;
• kacheksja nowotworowa;
• ciężkiego stopnia niewydolność mięśnia sercowego;
• zespół Pradera Willi’ego;
• przewlekła niewydolność wątroby;
• celiakia.

Z kolei obniżone stężenie greliny związane jest między innymi z:

• otyłością;
• cukrzycą typu 1 i typu 2;
• nadciśnieniem tętniczym;
• zespołem policystycznych jajników;
• infekcją H.pylori;
• niealkoholowym stłuszczeniem wątroby;
• chorobami reumatycznymi;
• zespołem krótkiego jelita;
• hipogonadyzmem;
• akromegalią.

Wszelkie wymienione problemy wymagają pilnej diagnostyki i leczenia. Nie należy ich bagatelizować.

Bibliografia

1. Jonczyk P., Potempa M., Janerka M., Kucharzewski M., Grelina – hormon regulujący energetyczny metabolizm ustroju. Część 1. Synteza, wydzielanie, mechanizm działania, znaczenie kliniczne, Medycyna Metaboliczna, 2014, tom XVIII, nr 3.
2. Ruxer J., Siejka A., Loba J., Grelina — nowe perspektywy dla kardiologii?, Folia Cardiol. 2005, tom 12, nr 8, 531–537.
3. Katulski K., Męczekalski B., Grelina a płodność, Przegląd Menopauzalny, 1/2012.