Estry to pochodne kwasów karboksylowych i alkoholi, które zawierają w cząsteczkach grupę estrową o wzorze -COO- (jest to ich grupa funkcyjna). Powstają w reakcji zwanej estryfikacją, w której kwas (zwykle karboksylowy) reaguje z alkoholem, tworząc ester i wodę. Znajdują niezwykle szerokie zastosowanie w różnych dziedzinach przemysłu i życia.
Estry to związki zbudowane z atomów węgla, wodoru i tlenu. Ich wzór ogólny przedstawia się jako R1COOR2, gdzie R1 to grupa węglowodorowa pochodząca od kwasu karboksylowego, natomiast R2 to grupa węglowodorowa pochodząca od alkoholu. Grupę -COO- nazywamy grupą estrową.
Jeśli chodzi o nazewnictwo, nazwy systematyczne estrów składają się z dwóch wyrazów. Pierwszy człon nazwy pochodzi od nazwy kwasu karboksylowego (końcówka -ian ), natomiast drugi określa alkil pochodzący od odpowiedniego alkoholu (końcówka -ylu). Przykłady popularnych estrów są następujące:
Sporo estrów charakteryzuje się właśnie przyjemnym, owocowym zapachem, w związku z czym znajdują zastosowanie w produkcji perfum, kosmetyków, środków piorących i czyszczących oraz wielu innych produktów, w których ceni się walory aromatyczne. Estry występujące w naturze to przede wszystkim tłuszcze i oleje, np. trioleinian glicerolu, a także woski, np. wosk pszczeli.
Pod względem właściwości fizycznych i chemicznych, estry kwasów karboksylowych są na ogół cieczami o gęstości mniejszej od gęstości wody. Ich właściwości zmieniają się wraz z wydłużaniem łańcucha węglowego. W miarę wzrostu jego długości rośnie temperatura topnienia i wrzenia. Słabo rozpuszczają się w wodzie, ale same są dobrymi rozpuszczalnikami dla innych związków organicznych. Estry mogą ulegać hydrolizie w środowisku kwasowym (hydroliza kwasowa) oraz zasadowym (hydroliza zasadowa).
Estry są wykorzystywane w wielu różnych dziedzinach przemysłu i życia. Dla przykładu salicylan metylu wyróżnia przyjemny i intensywny zapach mięty, dlatego jest stosowany w maściach (farmaceutyki), gdzie taki zapach jest pożądany. Octan butylu jest używany w farbach i lakierach, natomiast azotan(V) glicerolu (nitrogliceryna) to popularny materiał wybuchowy.
Jednak estry znane są przede wszystkim ze swoich przyjemnych zapachów. To lubiane składniki perfum, kremów, balsamów, które nadają przyjemny zapach i poprawiają konsystencję produktów. Wykorzystuje się je jako aromaty i zapachy (np. w napojach, słodyczach, perfumach) wiele spośród nich ma owocowe zapachy. Na koniec warto wspomnieć, że estry kwasów tłuszczowych (tzw. biodiesel) stosowane są jako paliwo do silników Diesla.
Estry powstają wskutek reakcji kwasu karboksylowego i alkoholu. Reakcję tę nazywa się reakcją estryfikacji. Kwas siarkowy (VI) stężony jest kluczowy do przeprowadzenia reakcji, jednak gdy w pierścieniu związku znajduje się grupa fenolowa, niepotrzebny jest już kwas siarkowy (VI) jako katalizator. W warunkach laboratoryjnych pozyskać można duże ilości estrów, zarówno tych o konkretnych zapachach, jak i określonych właściwościach, by następnie użyć ich do produkcji różnorodnych substancji i produktów.
|
Olej z czarnuszki
Czarnuszka to wszechstronny, naturalny produkt o potwierdzonym, niezwykle szerokim działaniu. Wykazuje właściwości m.in. antyseptyczne, antywirusowe, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwalergiczne ... Zobacz więcej... |
Może Cię zainteresować
