Cyfrowe zmęczenie wzroku

Cyfrowe zmęczenie wzroku (ang. digital eye strain, DES, określane również jako komputerowy zespół wzrokowy) to zespół dolegliwości pojawiających się w następstwie długotrwałego korzystania z urządzeń wyposażonych w ekrany m.in. komputery, smartfony, tablety czy telewizory. Najczęściej objawia się zmęczeniem oczu, ich suchością, pieczeniem, łzawieniem, niewyraźnym widzeniem oraz bólami głowy. Rozwojowi tych dolegliwości sprzyjają przede wszystkim wielogodzinna praca wzrokowa z bliskiej odległości, zbyt rzadkie mruganie oraz nieprawidłowe warunki pracy przy ekranie. Choć cyfrowe zmęczenie wzroku zazwyczaj nie prowadzi do trwałego uszkodzenia narządu wzroku, może znacząco obniżać komfort codziennego funkcjonowania. Z tego względu warto poznać skuteczne sposoby jego zapobiegania i łagodzenia objawów.

Cyfrowe zmęczenie wzroku – przyczyny

Cyfrowe zmęczenie wzroku to zespół objawów związanych z przeciążeniem narządu wzroku w następstwie długotrwałego korzystania z urządzeń wyposażonych w ekrany. Objawy pojawiają się zazwyczaj po co najmniej 2 godzinach ciągłej pracy z ekranem i początkowo mają charakter przemijający. Mogą jednak nasilać się i kumulować przy braku regularnych przerw oraz odpowiednich warunków pracy.

Zagrożeniem są zarówno duże ekrany (m.in. telewizory, komputery i laptopy) jak i mniejsze urządzenia (m.in. smartfony, tablety oraz niektóre czytniki e-booków). Człowiek mruga średnio około 15-20 razy na minutę. Podczas czytania liczba mrugnięć zmniejsza się, natomiast podczas korzystania z komputera lub urządzeń mobilnych może spaść nawet do 6-10 na minutę. Sprzyja to szybszemu parowaniu filmu łzowego i prowadzi do suchości oraz podrażnienia oczu.

Cyfrowe zmęczenie wzroku – objawy

Charakterystyczne objawy cyfrowego zmęczenia wzroku są następujące:

• zmęczenie oczu, uczucie ciężkości powiek oraz potrzeba ich zamknięcia i odpoczynku;
• bóle głowy, często tępe, pulsujące, dotyczące skroni;
• ogólne zmęczenie całego ciała;
• zamglone widzenie, które zmniejsza się po kilkukrotnym mrugnięciu powiekami lub wkropleniu do oczu kropli nawilżających;
• uczucie piasku pod powiekami, suchość oczu;
• nadwrażliwość na światło;
• podrażnienie oczu objawiające się zaczerwienieniem spojówek i nierzadko drobnymi, pękającymi naczynkami krwionośnymi;
• pogorszenie widzenia po zmierzchu;
• zaburzenia koncentracji i trudności w skupieniu się na jednym zadaniu.

Nadmierna ekspozycja na światło emitowane przez ekrany (zwłaszcza w godzinach wieczornych) może również zaburzać rytm dobowy i utrudniać zasypianie. Konsekwencje cyfrowego zmęczenia wzroku mogą więc obejmować nie tylko narząd wzroku, ale także wpływać na jakość snu i ogólne samopoczucie.

Zobacz również: Światłowstręt.

Diagnostyka cyfrowego zmęczenia wzroku

Rozpoznanie cyfrowego zmęczenia wzroku opiera się na wywiadzie medycznym, ocenie zgłaszanych dolegliwości oraz badaniu narządu wzroku. W razie potrzeby okulista może wykonać dodatkowe badania w celu wykluczenia innych przyczyn objawów.

Regularne kontrole okulistyczne są zalecane wszystkim osobom, szczególnie tym, które codziennie przez wiele godzin korzystają z urządzeń cyfrowych. W Polsce na wizytę u okulisty w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) wymagane jest skierowanie od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.

Cyfrowe zmęczenie wzroku – leczenie

Najlepszym sposobem ograniczenia cyfrowego zmęczenia wzroku jest odpowiednia profilaktyka i przestrzeganie zasad higieny pracy z ekranami. Warto kierować się również zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), która rekomenduje ograniczanie czasu ekranowego, szczególnie u dzieci. Dla dzieci do 18. miesiąca życia zaleca się całkowity brak kontaktu z ekranami (z wyjątkiem wideorozmów). Natomiast u dzieci w wieku 2-5 lat czas korzystania z urządzeń ekranowych nie powinien przekraczać 1 godziny dziennie. W starszym wieku oraz u dorosłych kluczowe znaczenie ma korzystanie z ekranów w uzasadnionych sytuacjach oraz przestrzeganie zasad higieny wzroku. Jeśli mamy do wyboru spacer na świeżym powietrzu lub czytanie tradycyjnej książki, będzie to korzystniejsze dla oczu niż przeglądanie Internetu czy mediów społecznościowych.

W nieco gorszej sytuacji są osoby, które potrzebują ekranów do swojej pracy zawodowej. W ich przypadku należy pamiętać, aby:

• ograniczać korzystanie z ekranów po zakończeniu pracy;
• wykonywać regularne przerwy, podczas których warto przez kilkadziesiąt sekund patrzeć na odległe obiekty, najlepiej za oknem lub na zieleń;
• korzystać z odpowiednio dobranych okularów korekcyjnych, jeśli występuje wada wzroku;
• stosować nawilżające krople do oczu (tzw. sztuczne łzy), np. na bazie kwasu hialuronowego, jeśli występuje suchość lub zmęczenie oczu.

Ograniczenie czasu spędzanego przed ekranami oraz odpowiednie nawilżanie powierzchni oka stanowią ważny element profilaktyki cyfrowego zmęczenia wzroku. Działania te pomagają również łagodzić jego objawy.

Kwas hialuronowy na stawy i skórę Stworzyliśmy dla Państwa najwyższej jakości i z najprostszym, a co najważniejsze naturalnym składem kwas hialuronowy na stawy, skórę i oczy. Jest on pozyskiwany w pełni naturalnie i otrzymywany na drodze biofermentacji roślinnej. Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Wisełka M., Zmęczenie odczuwane podczas pracy z urządzeniami rzeczywistości rozszerzonej – wyniki badań wstępnych, Bezpieczeństwo Pracy, 2/2025.
2. Ambroziak A., Cyfrowe zmęczenie wzroku a najnowsze wytyczne dotyczące suchego oka TFOS DEWS III, 2025.