Ubichinon stanowi utlenioną formę koenzymu Q10, która występuje w środowisku najczęściej. W związku z tym jest to stosowana zamiennie nazwa koenzymu Q10.

Postacie koenzymu Q10

Substancja może występować w 3 różnych postaciach:

  • jako nadtlenek wodoru – ubichinon;
  • w formie pośredniej;
  • w postaci zredukowanej – ubichinol.

Jak otrzymać ubichinon?

Ubichinony pozyskuje się na drodze syntezy chemicznej lub wyodrębnia się je z ich naturalnych źródeł. Koenzym Q10 występuje naturalnie w aparacie Golgiego, siateczce śródplazmatycznej, lizosomach, a także w niewielkim stopniu w mitochondriach, buduje więc komórki organizmów żywych. Dodatkowo stabilizuje ich błony.

Źródła koenzymu Q10

Do naturalnych i bogatych źródeł substancji zalicza się produkty pochodzenia zwierzęcego, głównie narządy o dużym zapotrzebowaniu energetycznym – wątrobę, nerki czy serce. Jak wykazały niektóre badania, serce zwierzęce posiada tej substancji między 113,3 a 157,9 µg na 1 g surowego produktu, przy czym mięso i ryby między 14 a 39,2 µg/g.
W zdecydowanie mniejszych ilościach ubichinon można znaleźć także w owocach, warzywach czy nabiale.

Biosynteza

W warunkach prawidłowej homeostazy substancja produkowana jest przez wszystkie tkanki i komórki organizmu, a następnie magazynowana w głównej mierze w poszczególnych organach. Cały proces syntezy rozpoczyna się w siateczce śródplazmatycznej, a kończy w aparacie Golgiego. Z tego miejsca koenzym jest przenoszony do pozostałych organelli.
W niektórych sytuacjach synteza może wzrastać w wyniku zadziałania czynników takich jak:

  • stres oksydacyjny;
  • rodnik ubisemichinonowy;
  • proliferatory peroksysomów.

Suplementacja

Na rynku dostępne są także kapsułki z koenzymem Q10. Można je kupićw każdej aptece i większości sklepów zielarskich. Substancja jest nietoksyczna, dobrze tolerowana przez organizm i nie powoduje efektów ubocznych. Ważna jest jednak regularność i długotrwałość przyjmowania, ponieważ jednorazowa podaż nie wpływa w większym stopniu na organizm.
Ubichinon rozpuszcza się w tłuszczach i w alkoholu. Wchłania się bardzo dobrze w układzie trawiennym, jednak należy przyjmować kapsułki wraz z jedzeniem. Sam proces wchłaniania przebiega dość powolnie.

Jak ubichinon wchłaniania się w organizmie?

Po doustnym przyjęciu suplementu maksymalne stężenie w osoczu występuje po około 6-23 godzinach. Następnie ubichinon jest rozprowadzany po całym organizmie i magazynowany w narządach wymagających sporego nakładu energii do swojej pracy.
Zawartość związku w poszczególnych organach maleje wraz ze starzeniem się organizmu. Przykładowo, w wieku 20 lat w sercu znajduje się go około 110 µg, zaś w wieku 40 lat zawartość ta spada do 75 µg.

Właściwości koenzymu Q10

Substancja stanowi niezbędny element łańcucha oddechowego, odpowiada tym samym za procesy i przemiany energetyczne oraz metaboliczne w każdej żywej komórce. W procesie tym czynnie przenosi elektrony i protony. Wspomniane wcześniej działanie stabilizujące na błony wynika z faktu, że wchodzi on w interakcje z powierzchownymi białkami tych błon, w efekcie czego wykazują one zwiększoną odporność na działanie toksyn i innych szkodliwych czynników. Ponadto koenzym Q10 wspomaga utrzymanie niezbędnych substancji (takich jak jony wapnia czy magnezu) w odpowiednich proporcjach i ilościach.

Znane są również jego właściwości przeciwutleniające – skutecznie eliminuje wolne rodniki i toksyczne substancje zalegające w organizmie. Jego działanie wzmaga się w połączeniu z witaminą E. Tym samym wpływa korzystnie na stan skóry i:

  • chroni ją przed starzeniem się;
  • spłyca zmarszczki;
  • pobudza jej metabolizm;
  • wpływa na regenerację komórek skóry.

Właśnie dlatego koenzym Q10 jest częstym składnikiem kosmetyków przeciwzmarszczkowych.

Jakie są skutki niedoboru ubichinonu?

Wykazano, że zmniejszony poziom ubichinonu w organizmie zwiększa ryzyko rozwoju chorób układu krążenia i nowotworów. Ponadto zwiększa się ryzyko rozwoju:

  • migreny;
  • cukrzycy;
  • chorób degeneracyjnych (choroba Parkinsona, Alzheimera czy pląsawica Huntingtona);
  • miopatii i encefalopatii.

Do pierwszych objawów niedoboru zalicza się przewlekłe zmęczenie, po czym pojawiają się objawy ze strony narządów, gdzie poziom substancji znacznie zmalał. W wyniku niedoboru dochodzi do zaburzenia funkcjonowania łańcucha oddechowego, a co się z tym wiąże – wytwarzanie związków wysokoenergetycznych jest niewystarczające. Ostatecznie dochodzi do zmniejszenia sprawności komórek, tkanek i całego organizmu.

Bibliografia

  1. Janicki B., Buzała M., Rola koenzymu Q-10 w organizmie ludzi i zwierząt, Medycyna Weterynaryjna, 4/2012.
  2. Gałka U., Ogonowski J., Koenzym Q – powstawanie, właściwości i zastosowanie w preparatach kosmetycznych, Lab, 5/2015.
  3. Siemieniuk E., Skrzydlewska E., Koenzym Q10 – biosynteza i znaczenie biologiczne w organizmach zwierząt i człowieka, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 59/2005.
  4. Sosińska E., Wołosiak R., Aktywność przeciwutleniająca koenzymu Q10, fitosteroli oraz glutationu w reakcji autooksydacji emulsji tłuszczu roślinnego, Żywność, Nauka, Technologia, Jakość, 2/2006.