Kwas cytrynowy

Kwas cytrynowy to organiczny związek chemiczny stosowany głównie w przemyśle spożywczym do poprawy smaku potraw oraz jako środek konserwujący. Występuje naturalnie w produktach pochodzenia roślinnego, zwłaszcza w owocach, jednak na skalę przemysłową syntezowany jest laboratoryjnie.

Kwas cytrynowy

Kwas cytrynowy – charakterystyka

Kwas cytrynowy jest organicznym związkiem chemicznym o wzorze sumarycznym C6H8O7 oraz masie molowej 192,12 g/mol. Po wyizolowaniu przyjmuje postać bezbarwnych kryształów o kwaśnym, mocnym smaku. Na etykietach żywności oznacza się go skrótem E330. Pod względem chemicznym kwas cytrynowy zalicza się do grona hydroksykwasów karboksylowych, a w swojej budowie posiada trzy grupy karboksylowe.

Związek ten występuje naturalnie w wielu owocach, w największym stopniu jednak w cytrynach (stąd nazwa), pomarańczach, limonkach, truskawkach czy kiwi, nadając im charakterystyczny, kwaśny smak. Na skalę przemysłową kwas cytrynowy jest jednak produkowany syntetycznie, nie pozyskuje się go z naturalnych źródeł. Do produkcji kwasu cytrynowego stosuje się wyselekcjonowane (w drodze mutacji lub selekcji ze szczepów dzikich) wysoko wydajne szczepy grzybów strzępkowych Aspergillus niger lub Aspergillus wentii. W Europie głównym surowcem do produkcji kwasu cytrynowego za pomocą szczepów Aspergillus jest melasa.

Kwas cytrynowy występuje w niewielkich ilościach w większości organizmów żywych, gdyż spełnia ważną rolę w metabolizmie węglowodanów.

Kwas cytrynowy – właściwości prozdrowotne

Kwas cytrynowy jest ważnym elementem cyklu Krebsa, czyli procesu, w którym komórki wytwarzają energię cząsteczkową energię (ATP). Jednostki ATP mogą być następnie wykorzystywane m.in. do pracy istotnych narządów wewnętrznych. Udowodniono też, że poprawia wchłanianie żelaza (szczególnie z roślin) oraz może zwiększać biodostępność wapnia i magnezu.

W kontekście wsparcia układu pokarmowego kwas cytrynowy może pobudzać wydzielanie soków trawiennych, dzięki czemu poprawia trawienie dań ciężkostrawnych. Cytryniany (pochodne kwasu cytrynowego) wiążą wapń w moczu, w efekcie czego mogą obniżać ryzyko powstawania kamieni nerkowych (zwłaszcza tych szczawianowych).

Na koniec warto wspomnieć, że kwasy organiczne hamują aktywność drobnoustrojów w żywności głównie poprzez dwa mechanizmy. Pierwszy polega na zakwaszeniu cytoplazmy i w konsekwencji zaburzeniu procesów metabolicznych, z kolei ten drugi polega na kumulacji zdysocjowanego anionu do poziomu toksycznego. Mechanizm antybakteryjnego działania kwasów organicznych polega na przenikaniu przez błony komórkowe, gdzie pH jest wyższe niż w otaczającym środowisku.

Kwas cytrynowy – zastosowanie

Kwas cytrynowy wykorzystuje się w największym stopniu w przemyśle spożywczym. Dodany do produktów spożywczych działa jako konserwant oraz poprawia nieco walory smakowe. Wykazuje skuteczność w zwalczaniu patogennej mikroflory zarówno w świeżym, jak i przetworzonym mięsie wieprzowym, wołowym oraz drobiowym, a także w świeżych warzywach i owocach. Kwas cytrynowy wykazuje najwyższe działanie przeciwbakteryjne w środowisku o niskim pH, w niskiej temperaturze oraz zastosowany w wysokim stężeniu.

Jako kwas cytrynowy lub cytrynian sodu związek ten znalazł także zastosowanie w chemii gospodarczej, w produkcji proszków do pieczenia i płynów myjących oraz w przemyśle farmaceutycznym i chemicznym.

Kwas cytrynowy – czy jest bezpieczny?

Kwas cytrynowy występuje naturalnie w organizmach zwierzęcych, w tym ludzkich (choć w małych ilościach) oraz w roślinach. Jest więc dla organizmów neutralny bądź korzystny. W produktach spożywczych uznaje się go za dodatek całkowicie bezpieczny, a jego stężenia są na etapie produkcji starannie kontrolowane. To związek chemiczny dopuszczony przez instytucje ds. bezpieczeństwa żywności na całym świecie. Jedynie u osób bardziej wrażliwych lub z problemami zdrowotnymi może nasilać zgagę lub dyspepsję. Nie gromadzi się w tkankach i jest szybko usuwany wraz z moczem.



Polecane produkty:

Bibliografia

  1. Dymarska E., Janczar-Smuga M., Antybakteryjne właściwości kwasu cytrynowego, Wrocław 2015.
  2. Fryhle B., Snyder A., Solomons T., Chemia organiczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2022.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *