Kwas cytrynowy

Kwas cytrynowy to organiczny związek chemiczny stosowany głównie w przemyśle spożywczym do poprawy smaku potraw oraz jako środek konserwujący. Występuje naturalnie w produktach pochodzenia roślinnego, zwłaszcza w owocach, jednak na skalę przemysłową syntezowany jest laboratoryjnie.

Kwas cytrynowy

Kwas cytrynowy – charakterystyka

Kwas cytrynowy jest organicznym związkiem chemicznym o wzorze sumarycznym C6H8O7 oraz masie molowej 192,12 g/mol. Po wyizolowaniu przyjmuje postać bezbarwnych kryształów o kwaśnym, mocnym smaku. Na etykietach żywności oznacza się go skrótem E330. Pod względem chemicznym kwas cytrynowy zalicza się do grona hydroksykwasów karboksylowych, a w swojej budowie posiada trzy grupy karboksylowe.

Związek ten występuje naturalnie w wielu owocach, w największym stopniu jednak w cytrynach (stąd nazwa), pomarańczach, limonkach, truskawkach czy kiwi, nadając im charakterystyczny, kwaśny smak. Na skalę przemysłową kwas cytrynowy jest jednak produkowany syntetycznie, nie pozyskuje się go z naturalnych źródeł. Do produkcji kwasu cytrynowego stosuje się wyselekcjonowane (w drodze mutacji lub selekcji ze szczepów dzikich) wysoko wydajne szczepy grzybów strzępkowych Aspergillus niger lub Aspergillus wentii. W Europie głównym surowcem do produkcji kwasu cytrynowego za pomocą szczepów Aspergillus jest melasa.

Kwas cytrynowy występuje w niewielkich ilościach w większości organizmów żywych, gdyż spełnia ważną rolę w metabolizmie węglowodanów.

Kwas cytrynowy – właściwości prozdrowotne

Kwas cytrynowy jest ważnym elementem cyklu Krebsa, czyli procesu, w którym komórki wytwarzają energię cząsteczkową energię (ATP). Jednostki ATP mogą być następnie wykorzystywane m.in. do pracy istotnych narządów wewnętrznych. Udowodniono też, że poprawia wchłanianie żelaza (szczególnie z roślin) oraz może zwiększać biodostępność wapnia i magnezu.

W kontekście wsparcia układu pokarmowego kwas cytrynowy może pobudzać wydzielanie soków trawiennych, dzięki czemu poprawia trawienie dań ciężkostrawnych. Cytryniany (pochodne kwasu cytrynowego) wiążą wapń w moczu, w efekcie czego mogą obniżać ryzyko powstawania kamieni nerkowych (zwłaszcza tych szczawianowych).

Na koniec warto wspomnieć, że kwasy organiczne hamują aktywność drobnoustrojów w żywności głównie poprzez dwa mechanizmy. Pierwszy polega na zakwaszeniu cytoplazmy i w konsekwencji zaburzeniu procesów metabolicznych, z kolei ten drugi polega na kumulacji zdysocjowanego anionu do poziomu toksycznego. Mechanizm antybakteryjnego działania kwasów organicznych polega na przenikaniu przez błony komórkowe, gdzie pH jest wyższe niż w otaczającym środowisku.

Kwas cytrynowy – zastosowanie

Kwas cytrynowy wykorzystuje się w największym stopniu w przemyśle spożywczym. Dodany do produktów spożywczych działa jako konserwant oraz poprawia nieco walory smakowe. Wykazuje skuteczność w zwalczaniu patogennej mikroflory zarówno w świeżym, jak i przetworzonym mięsie wieprzowym, wołowym oraz drobiowym, a także w świeżych warzywach i owocach. Kwas cytrynowy wykazuje najwyższe działanie przeciwbakteryjne w środowisku o niskim pH, w niskiej temperaturze oraz zastosowany w wysokim stężeniu.

Jako kwas cytrynowy lub cytrynian sodu związek ten znalazł także zastosowanie w chemii gospodarczej, w produkcji proszków do pieczenia i płynów myjących oraz w przemyśle farmaceutycznym i chemicznym.

Kwas cytrynowy – czy jest bezpieczny?

Kwas cytrynowy występuje naturalnie w organizmach zwierzęcych, w tym ludzkich (choć w małych ilościach) oraz w roślinach. Jest więc dla organizmów neutralny bądź korzystny. W produktach spożywczych uznaje się go za dodatek całkowicie bezpieczny, a jego stężenia są na etapie produkcji starannie kontrolowane. To związek chemiczny dopuszczony przez instytucje ds. bezpieczeństwa żywności na całym świecie. Jedynie u osób bardziej wrażliwych lub z problemami zdrowotnymi może nasilać zgagę lub dyspepsję. Nie gromadzi się w tkankach i jest szybko usuwany wraz z moczem.



Polecane produkty:

Bibliografia

  1. Dymarska E., Janczar-Smuga M., Antybakteryjne właściwości kwasu cytrynowego, Wrocław 2015.
  2. Fryhle B., Snyder A., Solomons T., Chemia organiczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2022.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *