Garbniki

Garbniki to dawno poznane substancje roślinne o złożonym składzie chemicznym. Można je określić jako bezazotowe związki naturalne, o dużej masie cząsteczkowej. W organizmach roślinnych odpowiadają za funkcje ochronne, natomiast po spożyciu przez człowieka mogą działać antyoksydacyjnie. Znajdują się w wielu różnych produktach spożywczych, zwłaszcza w ziołach, warzywach i owocach.

Garbniki – charakterystyka

Garbniki roślinne to związki polifenolowe o masie cząsteczkowej 500–3000, mające zdolność tworzenia trwałych połączeń z białkami i innymi makrocząsteczkami. W kontakcie z białkami koagulują je, stąd wynikają ich właściwości przeciwzapalne oraz zastosowanie zewnętrzne w stanach zapalnych błon śluzowych skóry, obrzmieniach i drobnych krwawieniach. W przemyśle znajdują nawet zastosowanie w procesie garbowania skór. Z uwagi na zdolność tworzenia połączeń kompleksowego z alkaloidami stanowią odtrutkę przy zatruciach tymi związkami.

Pod względem fizykochemicznym są to związki zawierające liczne grupy hydroksylowe, mające charakter polifenoli. Garbniki odznaczają się zdolnością tworzenia z białkami trwałych nierozpuszczalnych połączeń. Są gorzkie i cierpkie w smaku, co najprościej wyczuć w mocnej, czarnej herbacie (to właśnie garbniki odpowiadają za jej smak). Garbniki pod względem budowy chemicznej dzieli się na dwie grupy:

• związki hydrolizujące – mają charakter estrowy. Określa się je również mianem galotaniny, ponieważ stanowią połączenie estrowe kwasu galusowego z jego pochodnymi bądź mianem elagotaniny, ponieważ stanowią też połączenie estrowe kwasu elagowego;
• związki niehydrolizujące (skondensowane) – występują jako proantocyjanidyny, czyli produkty kondensacji katechin, pochodnych flawan-3-olu.

To związki występujące powszechnie wokół nas, w środowisku naturalnym i w żywności.

Garbniki – źródła

Za najbogatsze źródła garbników uznaje się korę i zioła, a w szczególności:

• korę dębu;
• korę wierzby;
• szałwię;
• miętę;
• liście borówki czernicy;
• ziele pięciornika.

Poza tym związki te znaleźć można w owocach jagodowych (aronia, borówka, czarna porzeczka), granatach, niedojrzałych owocach (im bardziej cierpkie, tym prawdopodobnie więcej garbników zawierają), winogronach (szczególnie w ich pestkach i skórce). Podsumowując, garbniki występują jako składniki soku komórkowego wielu gatunków roślin. Gromadzą się w korze, korzeniach, kłączach, spotykamy je również w liściach roślin.

Przykłady garbników

Mając na uwadze podstawowy podział garbników, wyróżniamy następujące garbniki hydrolizujące:

• tanina (kwas taninowy);
• kwas galusowy;
• kwas elagowy;
• galotanniny;
• elagotanniny.

Takie związki są lepiej wchłaniane i rozkładane w układzie pokarmowym człowieka. Występują w większych ilościach w korze drzew oraz w niektórych owocach.

Z kolei do grona garbników niehydrolizujących należą między innymi:

• katechina;
• epikatechina;
• proantocyjanidyny.

Są nieco słabiej przyswajane, lecz również bardzo ważne dla zdrowia konsumenta. Spotkać je można zwłaszcza w herbacie, winogronach oraz kakao.

Garbniki – właściwości prozdrowotne

Na podstawie licznych badań i obserwacji udowodniono, że garbniki mają wiele interesujących właściwości leczniczych. Działają przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo, hamują wzrost przeszczepialnych nowotworów, mają także aktywność przeciwutleniającą oraz działanie supresyjne na ośrodkowy układ nerwowy. Surowce garbnikowe wykorzystuje się zwłaszcza jako leki przeciwbiegunkowe w krwawych biegunkach i poważnych zatruciach pokarmowych. Oprócz działania ściągającego wywierają pewien efekt bakteriobójczy i tamujący krwawienie. Z pozostałych kierunków działania biologicznego garbników wymienić powinno się procesy uszczelniania ścianek naczyń włosowatych, hamowanie przenikania płynu przesiękowego z kapilar do otaczających je tkanek oraz unieczynnianie histaminy odpowiedzialnej m.in. za wystąpienie zmian uczuleniowych.

	Chlorella – tabletki na oczyszczenie organizmu Chlorella w tabletkach to naturalna alga z rozerwaną ścianą komórkową (chroniona patentem) w postaci suplementu diety. Została wytworzona wyłącznie z suszonych, jednokomórkowych mikroskopijnych alg. Chlorella pomaga wyeliminować metale ciężkie z organizmu Zobacz więcej...
	Spirulina i chlorella Spirulina i chlorella wspomaga oczyszczanie organizmu z toksyn, w tym również z metali ciężkich. Ponadto wspiera budowanie naturalnej odporności, odmładzanie organizmu, pomaga w likwidacji zaparć, przyspiesza metabolizm i regenerację uszkodzonych tkanek Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Stańczyk A., Garbniki katecholowe różnych gatunków herbat, Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, 1/2018.
2. Stańczyk A., Skolimowska U., Wędzisz A., Zawartość garbników w zielonych i czarnych herbatach oraz właściwości antybakteryjne metanolowych wyciągów, Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, 4/2008.