Termoregulacja

Termoregulacja to zespół mechanizmów, dzięki którym organizm utrzymuje stałą temperaturę ciała (u zdrowego człowieka wynosi ona około 36,5-37,5°C) mimo zmian temperatury otoczenia. Oznacza to, że zdrowy człowiek ma stałą temperaturę ciała zarówno latem, jak i zimą. Za kontrolę termoregulacji odpowiada przede wszystkim podwzgórze, które działa jak „termostat” organizmu.

Co to jest termoregulacja?

W trakcie ewolucji człowiek stał się organizmem stałocieplnym, mającym zdolność do utrzymywania względnie stałej temperatury wewnętrznej, pomimo wahań temperatury otoczenia. Bez względu na to, czy przebywamy wiele godzin na plaży, czy pracujemy na chłodni, zmierzona temperatura ciała u zdrowego człowieka powinna być w miarę stała. Zachowanie homeostazy termicznej pomimo zmiennych warunków otaczającego środowiska jest możliwe dzięki sprawnemu układowi termoregulacji.

Zadaniem mechanizmów termoregulacji jest dostosowanie ilości wytwarzanego w organizmie ciepła (termoregulacja chemiczna) do ciepła wymienianego z otoczeniem (termoregulacja fizyczna). Gdy organizm się przegrzewa, uruchamiane są mechanizmy chłodzące. Z kolei gdy temperatura spada, organizm ogranicza utratę ciepła i zwiększa jego produkcję.

Termoregulacja – co wchodzi w jej skład?

Do podstawowych elementów termoregulacji należą:

• ośrodek termoregulacji;
• termoreceptory i termodetektory;
• efektory układu termoregulacji.

Wahania temperatur są odbierane przez termoreceptory obwodowe oraz termodetektory. Pierwsze z nich znajdują się głównie w skórze, ale także w mięśniach, górnych drogach oddechowych i ścianach naczyń żylnych. W przedniej części podwzgórza oraz w szyjnej części rdzenia lokalizują się termodetektory. Efektory układu termoregulacji dzielą się na efektory termoregulacji fizycznej (układ krążenia i gruczoły potowe) i efektory regulacji chemicznej (mięśnie szkieletowe, wątroba i tkanka tłuszczowa). Ośrodek termoregulacji mieści się w podwzgórzu i składa się z dwóch części:

• ośrodka eliminacji ciepła regulującego jego utratę;
• ośrodka zachowania ciepła odpowiedzialnego za zatrzymanie ciepła w organizmie.

Termoregulacja – co na nią wpływa?

Na termoregulację wpływają głównie:

• czynniki wewnętrzne – praca mięśni (wysiłek fizyczny zwiększa produkcję ciepła), tempo metabolizmu, hormony (np. hormony tarczycy i adrenalina zwiększają produkcję ciepła), wiek (niemowlęta i osoby starsze mają mniej sprawną termoregulację), stan zdrowia (np. gorączka, odwodnienie, choroby układu nerwowego);
• czynniki zewnętrzne – zwłaszcza temperatura otoczenia, wilgotność powietrza, wiatr, nasłonecznienie, rodzaj odzieży, aktywność fizyczna.

Wyróżnia się ponadto mechanizmy oddawania ciepła:

• pocenie się – parowanie potu ochładza organizm;
• rozszerzenie naczyń krwionośnych skóry – zwiększa przepływ krwi przez skórę i ułatwia oddawanie ciepła;
• promieniowanie – oddawanie ciepła do otoczenia bez kontaktu;
• przewodzenie – przekazywanie ciepła przez bezpośredni kontakt z chłodniejszym przedmiotem.

A także mechanizmy zatrzymywania i wytwarzania ciepła:

• zwężenie naczyń krwionośnych skóry – ogranicza utratę ciepła;
• drżenie mięśniowe – szybkie skurcze mięśni zwiększają produkcję ciepła;
• zwiększenie metabolizmu – pod wpływem hormonów organizm wytwarza więcej energii i ciepła;
• zachowania ochronne – zakładanie cieplejszej odzieży, szukanie cienia lub ogrzewanego pomieszczenia.

Jedynie na zachowania ochronne mamy realny wpływ i możemy świadomie decydować się na te kroki. Pozostałe mechanizmy pozostają poza naszą świadomą kontrolą, co oznacza, że nie możemy świadomie ich uruchomić ani zahamować. Pozwala to przeżyć, nie narażając się na negatywne konsekwencje przebywania w różnych temperaturach otoczenia. Termoregulacja ma też kluczowe znaczenie w zwalczaniu gorączki lub ogrzewaniu ciała w trakcie hipotermii.

Spirulina + Żelazo - wsparcie energii i produkcji krwi Starannie dobrane połączenie spiruliny i żelaza o wysokiej biodostępności. Żelazo wspiera transport tlenu w organizmie, produkcję czerwonych krwinek oraz pomaga zmniejszyć uczucie zmęczenia i znużenia. Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Zawadzka M., Szmuda M., Mazurkiewicz-Bełdzińska M., Zaburzenia termoregulacji pochodzenia ośrodkowego – jak diagnozować i leczyć, Anestezjologia Intensywna Terapia 2017, Tom 49, numer 3, 234-242.
2. Silverthorn D., Fizjologia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2018.