Białko roślinne to grupa związków białkowych składających się z aminokwasów, pozyskiwanych właśnie z roślin, takich jak nasiona roślin strączkowych, zboża, orzechy i nasiona. Choć wciąż może wymagać uzupełniania o inne źródła w celu dostarczenia wszystkich aminokwasów egzogennych, stanowi ono doskonałą alternatywę dla białka zwierzęcego w diecie wegetarian i wegan.
Białko zaliczane jest współcześnie do podstawowych składników odżywczych niezbędnych do utrzymania życia. Światowe prognozy pokazują, że będzie to podstawowy makroskładnik limitujący światowe bezpieczeństwo żywnościowe. Co więcej, w światowej strukturze spożycia dominuje białko pochodzenia roślinnego, a podstawowym jego są zboża – wśród nich pszenica. Białko zalicza się do podstawowych składników odżywczych, kluczowych do utrzymania życia. W organizmach pełni bardzo wiele ważnych funkcji. Między innymi jest ono niezbędne do: prawidłowego wzrostu i rozwoju organizmu, uzupełniania naturalnych ubytków, naprawy tkanek, produkcji enzymów trawiennych i metabolicznych, wytwarzania niektórych hormonów, takich jak tyroksyna i insulina.
Zdecydowanie podstawowym źródłem białka w diecie każdego człowieka są produkty pochodzenia zwierzęcego, a więc przede wszystkim mięso, ryby, owoce morza, jaja i nabiał. Jednak białka znaleźć można również w produktach pochodzenia roślinnego, które są podstawowym źródłem tych składników w diecie wegan oraz wegetarian. Udział białka w energetycznej wartości diety dorosłego, zdrowego człowieka prowadzącego umiarkowany tryb życia określa się na poziomie między 10% a 20%.
Główne roślinne źródła białka to: rośliny strączkowe (soja, bób, soczewica, ciecierzyca, groch, fasola), zboża (pełnoziarniste: otręby, kasze, makaron, ryż brązowy), a także konopia siewna i orzechy. Ostatnimi czasy coraz więcej mówi się o wysokiej zawartości pełnowartościowego białka w algach morskich, zwłaszcza w spirulinie. Dodatkowo przy zwiększonym zapotrzebowaniu na białko i przy przebywaniu na diecie roślinnej można zdecydować się na suplementację białka wegańskiego, dostępnego w formie sproszkowanej do rozpuszczenia w wodzie. Najczęściej białko wegańskie pochodzi z roślin, a jego źródłami są głównie nasiona roślin strączkowych (np. soja, fasola, soczewica, groch).
Zgodnie z najnowszymi badaniami, pełne pokrycie zapotrzebowania organizmu człowieka na aminokwasy wymaga dostarczania z pożywieniem nie tylko odpowiedniej ilości aminokwasów niezbędnych (egzogennych), ale również wszystkich pozostałych aminokwasów. W organizmie człowieka preferowanymi substratami do syntezy aminokwasów endogennych są bowiem aminowe szkielety pochodzące z aminokwasów pożywienia. Obecność w pokarmie właściwej ilości aminokwasów takich jak np. alanina, kwas asparaginowy czy kwas glutaminowy zapewnia dostępność szkieletów a-aminowych, a w rezultacie zabezpiecza wymagany poziom syntezy aminokwasów i białek.
Można więc podsumować, że niezbędne jest nie tylko dostarczanie wraz z pożywieniem prawidłowej, rekomendowanej ilości białka, ale także dostarczanie białka pochodzącego z różnych źródeł. Białka zwierzęce mają co prawda wyższą wartość odżywczą, tzn. dostarczają odpowiednią ilość wszystkich niezbędnych aminokwasów, jednakże najnowsze badania pokazują, że białka roślinne wywierają korzystne działania metaboliczne. Podsumowując, dbając o zdrowie organizmu, podstawą powinny być białka pochodzenia zwierzęcego, jednak nie można wykluczać z diety białek roślinnych, które również pełnią ważne funkcje w organizmie człowieka.
Ciekawostką jest, że w jednym z badań klinicznych stwierdzono, że regularne spożywanie białka sojowego w ilości 30-50 g dziennie skutkuje spadkiem stężenia cholesterolu całkowitego średnio o 9,3%, cholesterolu LDL o 12,3%, triglicerydów o 10,5% oraz wzrost stężenia cholesterolu HDL o 2,4%.
Białka występujące w żywności mają różny skład aminokwasowy, w związku z czym w różnym stopniu zaspokajają potrzeby organizmu związane z syntezą białka ustrojowego. Wartość odżywcza białka zależy w największym stopniu od ilości i wzajemnych proporcji aminokwasów egzogennych zawartych w danym białku, jak również od jego strawności. Biorąc pod uwagę strawność stwierdzono, że białka roślinne, w odróżnieniu od białek zwierzęcych, są gorzej wykorzystywane przez organizm człowieka, co spowodowane jest obecnością w produktach roślinnych błonnika pokarmowego i substancji hamujących działanie enzymów trawiennych. Rekomenduje się, aby spożycie białka pochodzenia roślinnego przez osoby dorosłe stanowiło 2/3 ogólnej ilości białka racji pokarmowej, a w przypadku dzieci i młodzieży nie mniej niż połowę. Dlatego jedną z zasad racjonalnego żywienia jest ograniczenie spożycia mięsa i zastąpienie go suchymi nasionami roślin strączkowych oraz rybami. Podstawowe dzienne zapotrzebowanie na białko wynosi około 0,9 g na kilogram masy ciała, co dla osoby o masie 60 kg oznacza około 54 g białka. Zapotrzebowanie to wzrasta u sportowców i osób aktywnych fizycznie, osób przewlekle chorych, kobiet ciężarnych i karmiących piersią.
Może Cię zainteresować
