Selen

Selen (łac. selenium, symbol: Se) należy do mikroelementów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Pochodzi z grupy tlenowców i należy do niemetali. Pierwiastek odkrył w 1817 roku szwedzki chemik i w rezultacie tego odkrycia przez wiele lat uważano go za toksyczny. Dopiero późniejsze badania w połowie XX wieku wykazały jego korzystne właściwości.

Selen

Selen w organizmie

Największe ilości selenu w organizmie człowieka znajdują się w tarczycy. Pierwiastek gromadzi się jednak także w przysadce, nadnerczach, jądrach, wątrobie i nerkach. Spore jego stężenie zauważa się w erytrocytach.

Źródła selenu

Do bogatych źródeł selenu można zaliczyć:

  • nieblanszowane orzechy brazylijskie (suszone);
  • mielone ziarna gorczycy;
  • mięso;
  • grzyby;
  • ryby (głównie tuńczyk i makrela);
  • warzywa kapustne (brokuły, kapusta biała);
  • warzywa czosnkowe (czosnek, cebula);
  • szparagi i rośliny strączkowe;
  • żółtka jaj;
  • olej z czarnuszki.

 

W przypadku warzyw, zawartość selenu uzależniona jest od jego poziomu w glebie, na której uprawiano dane rośliny. Selen występuje w wielu formach, wśród których najlepiej przyswajalna jest selenocysteina (wchłaniana najprawdopodobniej w jelicie cienkim).

Selen – dzienne zapotrzebowanie

Za prawidłową podaż selenu w diecie przyjęto taką, która zapewnia optymalną aktywność selenoproteiny P, która jest transporterem tego pierwiastka z wątroby do tkanek. Dzienne zalecane spożycie selenu mieści się w granicach od 55 do 70 µg na dobę, przy czym średnie zapotrzebowanie szacuje się na poziomie 45 µg. Przy normalnej diecie nie istnieje ryzyko niedoboru tego pierwiastka. Natomiast zapotrzebowanie wzrasta u kobiet karmiących piersią. Przykładowo, jeśli dzienne zalecane spożycie u kobiet w ciąży wynosi 60 µg, tak u kobiet w okresie laktacji wynosi 75 µg. Dzieje się tak, ponieważ dziecko do 4 miesiąca życia potrzebuje około 10 µg selenu, a między 4. a 12. miesiącem życia około 15 µg.

Selen w wysokich stężeniach jest jednak toksyczny, a objawy zatrucia określa się mianem selenozy.

Selen – właściwości

Ze względu na swoje właściwości, selen pełni w organizmie człowieka wiele funkcji, m.in. chroni przed otępieniem i zaburzeniami poznawczymi, a także zmniejsza ryzyko rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego. Ponadto bierze udział w reakcjach układu odpornościowego oraz działa obronie przed wolnymi rodnikami.

W kontekście wpływu na układ immunologiczny najczęściej omawia się selenoproteiny, które angażują się w reakcje stresu oksydacyjnego we wszystkich rodzajach komórek organizmu. Selen wpływa bowiem na migrację, fagocytozę i wydzielanie cytokin, a także na efektorowe funkcje leukocytów.

Pozostałe właściwości selenu obejmują:

  • działanie antynowotworowe;
  • spowalnianie procesów starzenia się organizmu;
  • zapobieganie rozwojowi szkodliwych bakterii w organizmie;
  • udział w niezbędnych dla życia szlakach biochemicznych;
  • działanie przeciwwirusowe;
  • udział w metabolizmie hormonów tarczycy.

 

Dodatkowo coraz częściej podejmuje się badania mające na celu wykazanie wpływu selenu na niektóre choroby neurodegeneracyjne, jak np. choroba Parkinsona czy choroba Alzheimera.

Na koniec należy wspomnieć o działaniu detoksykacyjnym selenu. Polega ono na tworzeniu nieaktywnych kompleksów, które w dalszej kolejności są usuwane z organizmu. W ten sposób można eliminować między innymi kadm, rtęć czy ołów.

Nadmiar selenu

Do nadmiaru selenu w organizmie może dojść na skutek zwiększonego spożycia lub przedawkowania suplementów diety zawierających ten pierwiastek. Typowe objawy obejmują:

  • biegunkę;
  • mdłości;
  • przewlekłe zmęczenie;
  • bóle stawowe;
  • łamliwość paznokci.

 

Istnieją także pewne podejrzenia, że nadmierna podaż suplementów selenu może prowadzić do rozwoju cukrzycy typu II. W efekcie decyzja o podjęciu suplementacji powinna zostać poprzedzona badaniami poziomu selenu w osoczu krwi. Wówczas można uchronić pacjenta przed szkodliwym zjawiskiem jakim jest selenoza.

Niedobór selenu – objawy

Niedobór tego pierwiastka, jak wspomniano na wstępie, zdarza się rzadko. Jednak jeśli do niego dojdzie, zauważa się zwiększoną zachorowalność na choroby tarczycy, w tym jej autoimmunologiczne zapalenie i niedoczynność.

Dodatkowo mają miejsce:

  • osłabienie odporności;
  • zaburzenia nastroju;
  • zwiększenie agregacji płytek krwi.

 

Przede wszystkim uwagę zwraca się na osłabienie układu immunologicznego, ponieważ na skutek niedoboru dochodzi do zaburzeń ilościowych i czynnościowych różnych populacji limfocytów oraz innych komórek tego układu.



Polecane produkty:

Bibliografia

  1. Golonko A., Matejczyk M., Dwa oblicza selenu. Wybrane aspekty aktywności biologicznej selenu, Budownictwo i Inżynieria Środowiska, 9/2018.
  2. Ratajczak M., Gietka-Czernel M., Rola selenu w organizmie człowieka, Postępy Nauk Medycznych, 12/2016.
  3. Klecha B., Bukowska B., Selen w organizmie człowieka – charakterystyka pierwiastka i potencjalne zastosowanie terapeutyczne, Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, 4/2016.
  4. Zagrodzki P., Selen, a układ odpornościowy, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 58/2004.
  5. Wala K., Zieliński K., Zdrojewicz Z., Rola selenu w patogenezie chorób tarczycy, Medycyna Rodzinna, 21/2018.
  6. Dobosz K., Kała K., Lazur J., Muszyńska B., Selen – zakres terapeutyczny dla organizmu człowieka, II Ogólnopolska Konferencja Naukowa, Kraków 2017.

Może Cię zainteresować

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

0