Fitoestrogeny to naturalne związki roślinne, które ze względu na podobieństwo strukturalne do estrogenów mogą wchodzić w interakcję z receptorami estrogenowymi w organizmie. Choć ich działanie jest słabsze niż hormonów wytwarzanych przez ludzki układ hormonalny, mogą modulować wybrane procesy fizjologiczne związane m.in. z gospodarką hormonalną, metabolizmem czy komfortem w okresie menopauzy. Z tego względu fitoestrogeny od lat znajdują zastosowanie w medycynie i fitoterapii jako łagodne, naturalne wsparcie dla osób poszukujących zbilansowanych i bezpiecznych rozwiązań. Warto zauważyć, że w ostatnich latach zainteresowanie nimi wyraźnie wzrosło. Szczególnie jest to widoczne wśród osób, które stawiają na profilaktykę oraz świadome podejście do zdrowia z wykorzystaniem roślinnych składników o potwierdzonych właściwościach.

Fitoestrogeny – czym są?
Zgodnie z definicją fitoestrogeny to związki organiczne zawarte w roślinach, działające w organizmie człowieka podobnie jak estrogeny (naturalne hormony płciowe, mające szczególne znaczenie zwłaszcza u kobiet). Stanowią grono ponad 300 biologicznie aktywnych związków o strukturze zbliżonej do ludzkich estrogenów. Podstawowe grupy tych związków wraz z ich źródłami naturalnymi to:
- izoflawony (soja, czerwona koniczyna);
- lignany (siemię lniane, sezam);
- stilbeny (resweratrol w winogronach);
- flawonoidy (rozmaite owoce i warzywa).
Fitoestrogeny wiążą się z receptorami estrogenowymi w komórkach, imitując działanie naturalnych estrogenów, jednak w znacznie mniejszym stopniu. Mogą działać zarówno agonistycznie (pobudzając receptory), jak i antagonistycznie (blokując nadmiar estrogenów). Wpływają na metabolizm cholesterolu, glukozy i procesy epigenetyczne, jak również:
- łagodzą dolegliwości związane z okresem menopauzy – uderzenia gorąca, bezsenność, suchość błon śluzowych;
- wpływają na gospodarkę lipidową – mogą obniżać poziom cholesterolu LDL i poprawiać profil lipidowy;
- działają antyoksydacyjne – neutralizują wolne rodniki;
- potencjalnie chronią przed osteoporozą – metabolizm kości;
- wpływają na układ sercowo-naczyniowy – mogą poprawiać elastyczność naczyń krwionośnych.
Fitoestrogeny występują w roślinach z różnych rodzin, między innymi są to: trawy, motylkowate, krzyżowe, psiankowate i dyniowate. Stąd też w szerokiej gamie produktów spożywczych, w tym w pszenicy, ryżu, soi, kapuście, jabłkach, marchwi, czosnku, ziemniakach oraz kawie wykryto aktywność estrogenną.
Fitoestrogeny w organizmie kobiet
Estrogeny należą do hormonów sterydowych regulujących czynności płciowe u człowieka, a zwłaszcza u kobiet. Głównym żeńskim hormonem płciowym należącym do estrogenów jest 17-beta-estradiol (pochodna estranu). Estrogeny są produkowane przez komórki jajników i łożyska. Ich ogólne działanie polega na stymulacji wzrostu narządów płciowych w okresie dojrzewania oraz pobudzaniu rozwoju drugorzędowych cech płciowych, do których zaliczamy przede wszystkim:
- rozwój gruczołów mlecznych;
- rozmieszczenie tkanki tłuszczowej i tkanki mięśniowej;
- poszerzenie miednicy w okresie dojrzewania.
Dodatkowo w układzie rozrodczym uczestniczą w regulacji przebiegu cyklu miesiączkowego, m.in. oddziałują na błonę śluzową macicy. Wahania poziomu hormonów, w tym estrogenów i progesteronu, są podłożem zespołu napięcia przedmiesiączkowego, natomiast w okresie przekwitania, w konsekwencji zaburzeń czynności jajników upośledzona zostaje cykliczność wydzielania estrogenów. Stan ten objawia się między innymi:
- uderzeniami krwi do głowy;
- zaczerwienieniem twarzy;
- bólami głowy;
- labilnością emocjonalną;
- osłabieniem pamięci;
- wzrostem poziomu cholesterolu we krwi;
- postępującymi zmianami miażdżycowymi;
- pogłębianiem się otyłości.
W trakcie klimakterium wzrasta ponadto zachorowalność na choroby nowotworowe narządu rodnego.
Fitoestrogeny jako suplementy diety
Fitoestrogeny stosowane jako suplementy diety lub wdrażane do codziennej diety wraz z naturalnymi źródłami pokarmowymi:
- mogą łagodzić objawy niedoboru estrogenów, czyli uderzenia gorąca, nocne poty, suchość pochwy, wahania nastroju. Działają podobnie do hormonalnej terapii zastępczej, ale znacznie słabiej;
- wspierają metabolizm kości i obniżają ryzyko osteoporozy po menopauzie;
- częściowo obniżają poziom cholesterolu LDL i poprawiają elastyczność naczyń krwionośnych, co może wpływać na zmniejszanie ryzyka miażdżycy;
- w dużych ilościach mogą wpływać na cykl miesiączkowy, owulację i płodność.
Dodatkowo niektóre badania naukowe wskazują na ochronny wpływ fitoestrogenów w raku piersi i endometrium, inne sugerują, że mogą stymulować wzrost guzów zależnych od estrogenów. W tym kierunku wymagane są więc dalsze, bardziej szczegółowe badania i obserwacje.
Czy fitoestrogeny są bezpieczne?
Nie ma jednoznacznych dowodów na całkowite bezpieczeństwo omawianych związków. W praktyce ich wpływ na organizm jest złożony i zależy od dawki oraz indywidualnych predyspozycji. Dla przykładu mogą zaburzać gospodarkę hormonalną u osób z chorobami endokrynologicznymi, zaś bardzo wysokie dawki mogą wpływać na płodność i cykl menstruacyjny. W wielu przypadkach umiarkowane ilości fitoestrogenów mogą jednak działać korzystnie. Dlatego też zawsze warto skonsultować się z lekarzem.
Polecane produkty:
|
Omega 3 – olej roślinny 100% naturalny
Omega 3 od bioalgi to naturalny suplement diety, który uzupełnia codzienną dietę m.in. w mikroelementy zawarte oleju z nasion pachnotki zwyczajnej (Perilla frutescens). Stanowi przede wszystkim źródło niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT). Zobacz więcej... |
Bibliografia
- Rotsztejn H., Znaczenie fitoestrogenów w świetle obecnej wiedzy, Przegląd Menopauzalny 2005; 4: 47-50.
- Jabłońska O., Nynca A., Kamińska B., Fitoestrogeny. I. Występowanie, metabolizm i znaczenie biologiczne u samic, 2007.
- Badowski P., Urbanek-Karłowska B., Fitoestrogeny – występowanie w żywności, Roczniki PZH, 3/2001.




