Fitoestrogeny

Fitoestrogeny to naturalne związki roślinne, które ze względu na podobieństwo strukturalne do estrogenów mogą wchodzić w interakcję z receptorami estrogenowymi w organizmie. Choć ich działanie jest słabsze niż hormonów wytwarzanych przez ludzki układ hormonalny, mogą modulować wybrane procesy fizjologiczne związane m.in. z gospodarką hormonalną, metabolizmem czy komfortem w okresie menopauzy. Z tego względu fitoestrogeny od lat znajdują zastosowanie w medycynie i fitoterapii jako łagodne, naturalne wsparcie dla osób poszukujących zbilansowanych i bezpiecznych rozwiązań. Warto zauważyć, że w ostatnich latach zainteresowanie nimi wyraźnie wzrosło. Szczególnie jest to widoczne wśród osób, które stawiają na profilaktykę oraz świadome podejście do zdrowia z wykorzystaniem roślinnych składników o potwierdzonych właściwościach.

Fitoestrogeny

Fitoestrogeny – czym są?

Zgodnie z definicją fitoestrogeny to związki organiczne zawarte w roślinach, działające w organizmie człowieka podobnie jak estrogeny (naturalne hormony płciowe, mające szczególne znaczenie zwłaszcza u kobiet). Stanowią grono ponad 300 biologicznie aktywnych związków o strukturze zbliżonej do ludzkich estrogenów. Podstawowe grupy tych związków wraz z ich źródłami naturalnymi to:

  • izoflawony (soja, czerwona koniczyna);
  • lignany (siemię lniane, sezam);
  • stilbeny (resweratrol w winogronach);
  • flawonoidy (rozmaite owoce i warzywa).

Fitoestrogeny wiążą się z receptorami estrogenowymi w komórkach, imitując działanie naturalnych estrogenów, jednak w znacznie mniejszym stopniu. Mogą działać zarówno agonistycznie (pobudzając receptory), jak i antagonistycznie (blokując nadmiar estrogenów). Wpływają na metabolizm cholesterolu, glukozy i procesy epigenetyczne, jak również:

  • łagodzą dolegliwości związane z okresem menopauzy – uderzenia gorąca, bezsenność, suchość błon śluzowych;
  • wpływają na gospodarkę lipidową – mogą obniżać poziom cholesterolu LDL i poprawiać profil lipidowy;
  • działają antyoksydacyjne – neutralizują wolne rodniki;
  • potencjalnie chronią przed osteoporozą – metabolizm kości;
  • wpływają na układ sercowo-naczyniowy – mogą poprawiać elastyczność naczyń krwionośnych.

Fitoestrogeny występują w roślinach z różnych rodzin, między innymi są to: trawy, motylkowate, krzyżowe, psiankowate i dyniowate. Stąd też w szerokiej gamie produktów spożywczych, w tym w pszenicy, ryżu, soi, kapuście, jabłkach, marchwi, czosnku, ziemniakach oraz kawie wykryto aktywność estrogenną.

Fitoestrogeny w organizmie kobiet

Estrogeny należą do hormonów sterydowych regulujących czynności płciowe u człowieka, a zwłaszcza u kobiet. Głównym żeńskim hormonem płciowym należącym do estrogenów jest 17-beta-estradiol (pochodna estranu). Estrogeny są produkowane przez komórki jajników i łożyska. Ich ogólne działanie polega na stymulacji wzrostu narządów płciowych w okresie dojrzewania oraz pobudzaniu rozwoju drugorzędowych cech płciowych, do których zaliczamy przede wszystkim:

  • rozwój gruczołów mlecznych;
  • rozmieszczenie tkanki tłuszczowej i tkanki mięśniowej;
  • poszerzenie miednicy w okresie dojrzewania.

Dodatkowo w układzie rozrodczym uczestniczą w regulacji przebiegu cyklu miesiączkowego, m.in. oddziałują na błonę śluzową macicy. Wahania poziomu hormonów, w tym estrogenów i progesteronu, są podłożem zespołu napięcia przedmiesiączkowego, natomiast w okresie przekwitania, w konsekwencji zaburzeń czynności jajników upośledzona zostaje cykliczność wydzielania estrogenów. Stan ten objawia się między innymi:

  • uderzeniami krwi do głowy;
  • zaczerwienieniem twarzy;
  • bólami głowy;
  • labilnością emocjonalną;
  • osłabieniem pamięci;
  • wzrostem poziomu cholesterolu we krwi;
  • postępującymi zmianami miażdżycowymi;
  • pogłębianiem się otyłości.

W trakcie klimakterium wzrasta ponadto zachorowalność na choroby nowotworowe narządu rodnego.

Fitoestrogeny jako suplementy diety

Fitoestrogeny stosowane jako suplementy diety lub wdrażane do codziennej diety wraz z naturalnymi źródłami pokarmowymi:

  • mogą łagodzić objawy niedoboru estrogenów, czyli uderzenia gorąca, nocne poty, suchość pochwy, wahania nastroju. Działają podobnie do hormonalnej terapii zastępczej, ale znacznie słabiej;
  • wspierają metabolizm kości i obniżają ryzyko osteoporozy po menopauzie;
  • częściowo obniżają poziom cholesterolu LDL i poprawiają elastyczność naczyń krwionośnych, co może wpływać na zmniejszanie ryzyka miażdżycy;
  • w dużych ilościach mogą wpływać na cykl miesiączkowy, owulację i płodność.

Dodatkowo niektóre badania naukowe wskazują na ochronny wpływ fitoestrogenów w raku piersi i endometrium, inne sugerują, że mogą stymulować wzrost guzów zależnych od estrogenów. W tym kierunku wymagane są więc dalsze, bardziej szczegółowe badania i obserwacje.

Czy fitoestrogeny są bezpieczne?

Nie ma jednoznacznych dowodów na całkowite bezpieczeństwo omawianych związków. W praktyce ich wpływ na organizm jest złożony i zależy od dawki oraz indywidualnych predyspozycji. Dla przykładu mogą zaburzać gospodarkę hormonalną u osób z chorobami endokrynologicznymi, zaś bardzo wysokie dawki mogą wpływać na płodność i cykl menstruacyjny. W wielu przypadkach umiarkowane ilości fitoestrogenów mogą jednak działać korzystnie. Dlatego też zawsze warto skonsultować się z lekarzem.



Polecane produkty:

Bibliografia

  1. Rotsztejn H., Znaczenie fitoestrogenów w świetle obecnej wiedzy, Przegląd Menopauzalny 2005; 4: 47-50.
  2. Jabłońska O., Nynca A., Kamińska B., Fitoestrogeny. I. Występowanie, metabolizm i znaczenie biologiczne u samic, 2007.
  3. Badowski P., Urbanek-Karłowska B., Fitoestrogeny – występowanie w żywności, Roczniki PZH, 3/2001.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *