Niedobór żelaza

Niedobór żelaza jest najczęstszą przyczyną niedokrwistości na całym świecie i jednocześnie częstą przyczyną objawów takich jak przewlekłe zmęczenie, ospałość, bladość skóry czy bóle głowy. Jego poziom można ocenić na podstawie badań krwi, a jeśli stwierdzone zostaną niedobory, warto rozpocząć suplementację i jednocześnie znaleźć przyczynę takiego stanu, by ją zwalczyć.

Przyczyny niedoboru żelaza

Do niedoboru żelaza może prowadzić przewlekła utrata żelaza, nieprawidłowa dieta albo upośledzone wchłanianie tego pierwiastka. Niedokrwistość z niedoboru żelaza rozwija się najczęściej w wyniku utraty krwi. Dotyczy więc typowo obficie miesiączkujących kobiet, zwłaszcza przy niedostatecznym spożywaniu pokarmów bogatych w żelazo. Pozostałe możliwe przyczyny i czynniki ryzyka niedoboru żelaza to:

• dieta bogata w fityniany, szczawiany czy fosforany utrudniające wchłanianie żelaza;
• obniżone łaknienie związane z brakiem aktywności fizycznej, zwłaszcza w sytuacji zwiększonego zapotrzebowania na żelazo u dzieci w okresie wzrostu;
• niewłaściwie zbilansowana dieta wegetariańska;
• nadużywanie szeroko dostępnych obecnie leków alkalizujących, które zmniejszają kwaśność soku żołądkowego;
• przewlekłe stany zapalne jelit, enteropatia glutenowa, stany po gastrektomii bez odpowiedniej substytucji.

Wszelkie przewlekłe choroby jelit, długotrwała antybiotykoterapia czy choroby przebiegające z wymiotami również są tu zagrożeniem. Niedobór żelaza częściej obserwuje się również u pacjentów z chorobami tarczycy, zwłaszcza z niedoczynnością tarczycy.

Zobacz również: Jak zwiększyć poziom żelaza?

Niedobór żelaza – objawy

Według danych WHO z 2015 roku na niedokrwistość cierpiało łącznie 1,62 mld ludzi na świecie, czyli prawie 1/4 całej populacji, z czego w większości przypadków przyczyną był niedobór żelaza. Do charakterystycznych objawów niedoboru żelaza należą:

• zmęczenie, osłabienie, brak energii;
• problemy z koncentracją i pamięcią;
• bóle i zawroty głowy;
• uczucie zimna, zimne dłonie i stopy;
• duszność, szczególnie podczas wysiłku;
• kołatanie lub przyspieszone bicie serca;
• bladość skóry;
• wypadanie włosów;
• łamliwe paznokcie, czasem charakterystyczne paznokcie łyżeczkowate;
• bolesny lub wygładzony język;
• pękanie kącików ust;
• zespół niespokojnych nóg.

Mogą one występować w różnych konfiguracjach i z różnym nasileniem.

Niedobór żelaza – diagnostyka

Przy diagnostyce niedoboru żelaza podstawą są badania krwi. Rutynowo oznacza się poziom żelaza i ferrytyny, ale warto też uzupełniająco zbadać poziom hormonów tarczycy, czynniki stanu zapalnego, morfologię, glukozę, lipidogram, poziom witaminy B12 i witaminy B9. Pełen pakiet badań krwi pozwoli ustalić możliwą przyczynę niedoboru żelaza.

Niedobór żelaza – leczenie

Podstawą leczenia niedoboru żelaza jest ustalenie, z czego on wynika, i wdrożenie działań przyczynowych. Jeśli niedobór żelaza wynika z nadmiernego stosowania leków alkalizujących, warto je odstawić po konsultacji z lekarzem, zaś jeśli przyczyną jest niedoczynność tarczycy, należy ustabilizować poziom hormonów, zwykle za pomocą farmakoterapii w odpowiedniej dawce (rutynowym lekiem jest tu Euthyrox).

Ważnym elementem leczenia objawowego jest uzupełnianie diety w żelazo, zarówno poprzez ogólnodostępne produkty spożywcze, jak i suplementy diety. Prawidłowo zbilansowana, zdrowa dieta dostarcza średnio 10-15 mg żelaza, z czego wchłania się jedynie 1-2 mg. Najwięcej żelaza zawierają:

• wątróbka;
• ostrygi;
• rośliny strączkowe;
• mięso, zwłaszcza mięso wołowe.

Najlepiej przyswajalne jest żelazo hemowe, dwuwartościowe, pochodzące z pokarmów mięsnych, które wchłania się w około 20-25%. Wchłanianie pozahemowego żelaza trójwartościowego (pochodzenia roślinnego) jest mniejsze (rzędu 5-10%) i wymaga wcześniejszej redukcji w kwaśnym soku żołądkowym do postaci dwuwartościowej.

Suplementy diety z żelazem zawsze powinny być stosowane pod okiem lekarza lub dietetyka. Nie należy samodzielnie modyfikować dawek. Po kilku miesiącach warto ponownie zbadać poziom żelaza i ferrytyny, monitorując w ten sposób skuteczność leczenia.

Spirulina + Żelazo - wsparcie energii i produkcji krwi Starannie dobrane połączenie spiruliny i żelaza o wysokiej biodostępności. Żelazo wspiera transport tlenu w organizmie, produkcję czerwonych krwinek oraz pomaga zmniejszyć uczucie zmęczenia i znużenia. Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Pietrzak A., Skuteczne leczenie żelazem – zasady postępowania w niedoborze izolowanym i przebiegającym z niedokrwistością, Lekarz POZ, 1/2024.
2. Łuszczyna W., Niedobory żelaza – profilaktyka i leczenie w warunkach ambulatoryjnych, Lek w Polsce, 6/2025.
3. Karakulska-Prystupiuk E., Niedokrwistość z niedoboru żelaza – postępowanie w praktyce lekarza rodzinnego, Lekarz POZ, 1/2019.