Probiotyki a prebiotyki

Probiotyki a prebiotyki to dwie różne grupy produktów wspierających zdrowie jelit, samopoczucie, kondycję skóry i wiele innych parametrów i choć brzmią podobnie, nie należy ich ze sobą mylić. Mianem probiotyków określa się żywe kultury bakterii, które po spożyciu zasiedlają jelita i wspierają bytującą tam mikroflorę bakteryjną, natomiast prebiotykami są substancje pochodzenia roślinnego, będące pożywką dla tych bakterii. Obie grupy produktów warto stosować wspólnie.

Probiotyki – czym są?

Ludzkie ciało posiada w sobie mnóstwo bakterii, przeważnie tych korzystnych, umożliwiających podtrzymanie ważnych funkcji życiowych. Znaleźć je można na powierzchni skóry, na błonach śluzowych, w świetle narządów wewnętrznych, w jamie ustnej. Najbardziej skolonizowanym przez bakterie miejscem w ludzkim organizmie jest przewód pokarmowy, w szczególności jelita, w których tworzy się największa i najbardziej zróżnicowana społeczność bakterii, nazywaną florą bakteryjną lub mikrobiotą. Stanowi ona około 70% wszystkich mikroorganizmów zasiedlających ludzkie ciało. Istnieją 3 podstawowe funkcje mikrobioty:

1. Funkcja metaboliczna – m.in. rozkład i fermentacja niestrawionych resztek, uczestnictwo w biosyntezie kluczowych związków organicznych (np. witaminy, aminokwasy) czy biotransformacja żółci.
2. Funkcja troficzna – zapewnienie homeostazy układu odpornościowego, a także kontrola ciągłości nabłonka.
3. Funkcja ochronna – efekt bariery zapobiegający inwazji patogenów poprzez m.in. antagonizm (działanie przeciwstawne) w stosunku do mikroorganizmów chorobotwórczych (produkcja związków przeciwbakteryjnych), czy też konkurencja o miejsce wiązania i o substancje odżywcze z mikroorganizmami patogennymi.

Bardzo ważne jest, by bakterie te występowały różnorodnie i w odpowiedniej ilości. Do zaburzeń w obrębie mikroflory dochodzi między innymi wskutek palenia papierosów, picia alkoholu, niezdrowej diety, silnego stresu, przyjmowania leków (zwłaszcza antybiotyków), a nawet braku ruchu. Konsekwencje są poważne, od przewlekłego zmęczenia, zaburzeń trawiennych, spadku odporności, apatii i depresji, aż do wzrostu ryzyka nieswoistych stanów zapalnych jelit czy nowotworów.

Probiotyki to bakterie wykazujące właściwości korzystne dla zdrowia człowieka. Według FAO/WHO pojęciem tym określamy „żywe mikroorganizmy, które wywierają pozytywny wpływ na zdrowie człowieka, ale muszą być one podane we właściwej ilości”. Składają się głównie z bakterii kwasu mlekowego z rodzajów Bifidobacterium i Lactobacillus, zawierają także kultury pleśni, np. Aspergillus spp., oraz szczepy drożdży Saccharomyces spp. Znajdują się one we wszystkich sfermentowanych produktach, takich jak mleczne napoje, np. kwaśne mleko, kefir, jogurt, a także innych, jak ser, kiełbasa, kiszone warzywa, ciasta przygotowane na zakwasie oraz piwo i wino. Występują także w preparatach farmaceutycznych, można je więc suplementować.

Zobacz również: Naturalne probiotyki.

Prebiotyki – czym są?

Prebiotyki to nietrawione składniki, najczęściej pochodzenia roślinnego, znajdujące się w żywności, które pobudzają do wzrostu i aktywności bakterie znajdujące się w jelicie grubym, tym samym oddziałując na zdrowie człowieka. Stanowią pożywkę dla probiotyków i ulegają całkowitej fermentacji. Ich bardzo dobre źródła to m.in.:

• cebula;
• czosnek;
• por;
• szparagi;
• banany (zwłaszcza lekko niedojrzałe);
• cykoria;
• pełnoziarniste produkty zbożowe.

Wśród oligosacharydów będących popularnymi prebiotykami wyróżnia się fructooligosacharydy (FOS) i galaktooligosacharydy (GOS). Stymulują one wzrost bifidobakterii i regulują równowagę flory bakteryjnej jelit. Efekt ich działania jest związany z regularnym spożywaniem tych związków.

Probiotyki a prebiotyki

Podstawowe różnice między probiotykami a prebiotykami można przedstawić następująco:

• probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiedniej ilości wywierają korzystny wpływ na zdrowie człowieka, podczas gdy prebiotyki to jedynie pożywka dla tych bakterii, zwykle w postaci błonnika;
• przykładami probiotyków są Lactobacillus, Bifidobacterium, Saccharomyces boulardii, podczas gdy przykładami prebiotyków są inulina, FOS, GOS, skrobia oporna;
• źródłami probiotyków są kefir, jogurt, kiszone warzywa, suplementy diety, zaś źródłami prebiotyków są produkty roślinne, między innymi cebulowate warzywa, kapusta, zboża i produkty pełnoziarniste.

Stosując probiotyki, należy pamiętać, że nie warto wybierać preparatu tylko na podstawie hasła „probiotyk”. Znaczenie ma konkretny szczep, ponieważ różne szczepy mają różne działanie. Dobór zależy od celu, np. biegunki ze stosowaniem antybiotyków czy określonych dolegliwości jelitowych. Probiotyki można przyjmować profilaktycznie lub terapeutycznie, przy konkretnych problemach zdrowotnych. Jeśli natomiast chcemy stosować prebiotyki, należy zwiększać ich ilość, robiąc to stopniowo. Nagłe duże dawki inuliny czy innych fermentujących włókien mogą powodować wzdęcia i gazy. Warto również odpowiednio dużo pić.

Naturalne probiotyki Probiotyki od bioalgi zawierają 150 milionów wyselekcjonowanych żywych szczepów bakterii. Produkt polecany jest szczególnie w sezonie jesienno-zimowym oraz podczas podróży, a także antybiotykoterapii. Zobacz więcej...

Bibliografia

1. Jama-Kmiecik A., Gil K., Frej-Mądrzak M., Sarowska J., Choroszy-Król I., Znajomość roli pro- i prebiotyków w profilaktyce zdrowia i leczeniu chorób w świetle badań.
2. Krawczyński M., Probiotyki, prebiotyki żywność funkcjonalna w praktyce pediatry i lekarza rodzinnego, Przew Lek 2003, 6, 2, 110-115.
3. Zaremba A., Dobrodziejstwa probiotyków i prebiotyków oraz ich naturalne źródła, Świat Przemysłu Farmaceutycznego, 2/2015.